Tag Archives: Walraven van Hall

Bij de dood van Rutger Hauer

24 jul

Vorig jaar had ik voor het laatst contact met hem. “Ik ga het herlezen”, mailde hij in maart 2018. “Als ik je boek kan terugvinden in mijn chaos.” Dat boek betrof mijn biografie over Walraven van Hall. Rutger Hauer had jarenlang geprobeerd een speelfilm van de grond te tillen over deze Zaanse verzetsman. Op zijn verzoek waren twee beoogde scenarioschrijvers naar Zaandam gereisd om de mogelijkheden te verkennen. Ik leidde ze rond door de Westzijde, zij brachten verslag uit aan Rutger Hauer. Maar die kreeg de financiering niet rond van wat zijn speelfilmdebuut als regisseur moest worden. En er was nog een reden waarom het misliep, schreef hij: “Met veel goedwil en research kwam er uiteindelijk een scenario op tafel waarvan ik vond dat het te plat was en zeker geen recht deed aan het verhaal van Walraven. De eerste schrijfster van het scenario had geen ervaren en dat bleek dus ook. Het geheel is uiteindelijk vooral door te veel aan ego van een aantal mensen kapot gelopen. Met bloedend hart heb ik dat moeten aanzien.”
Hij was benieuwd naar Bankier van het verzet, de film over Van Hall die vorig jaar wèl de bioscoop haalde. Het resultaat viel hem niet mee. “Pijnlijk en brutaal zoals de belangrijkste feiten dan wel verbogen of verbloemd waren in deze versie.” En verwijzend naar de Eerebegraafplaats in Bloemendaal waar Walraven van Hall begraven ligt: “Enfin, duinzand er over. Over een zo rijk leven en breeddenkende ziel. Met groot verdriet en tegenzin. Bah.”

Ik kon me wel vinden in zijn woorden en had graag gezien dat Rutger Hauer de film had gedraaid. Helaas, het mocht niet zo zijn.

 

Advertenties

De Van Hall-film en ander nieuws

6 mrt

Vandaag worden er in het Allard Pierson Museum opnames gemaakt voor de speelfilm over de Zaanse bankier/verzetsman Walraven van Hall (1906-1945). Centraal in deze film met de titel ‘Bankier van het verzet’ staat het door Walraven en -het was zijn idee- broer Gijs plunderen van De Nederlandsche Bank ten bate van het ondergrondse werk tijdens de Tweede Wereldoorlog. In het huidige Allard Pierson Museum, gelegen aan de Amsterdamse Oude Turfmarkt, bevond zich tijdens de Tweede Wereldoorlog het DNB-hoofdkantoor. Het is dus een logische plek om er beelden te schieten voor ‘Bankier van het verzet’ (zoals het even logisch was om vorige week opnames te maken bij het Amsterdamse Stadsarchief, waar vroeger de Nederlandsche Handel-Maatschappij zat. Die bank speelde eveneens een rol bij het verzetswerk van de gebroeders Van Hall).

walraven-en-gijs-van-hall Walraven en Gijs van Hall

Eén ruimte in het Allard Pierson Museum is zo goed als onaangetast de jaren doorgekomen. Het is het kantoor waar de toenmalige kassier-generaal Cornelis Wilhelmus Ritter zijn heimelijke werk verrichtte. In deze griffiekamer overhandigde Gijs van Hall tijdens het laatste oorlogsjaar bij vijftien achtereenvolgende bezoeken vervalste schatkistpromessen (door de DNB van een andere bank ontvangen waardepapieren) aan Ritter. Die verwisselde ze daarna voor echte ‘loterijbriefjes’, zoals de promessen in de volksmond heetten. Op hun beurt leverden Gijs en Walraven, via nog wat omwegen, deze echte documenten in bij de bank. Ze verkregen op deze manier 51 miljoen gulden aan cash geld. De buit kwam ten goede aan de illegaliteit, onderduikers en stakend spoorwegpersoneel. Het was de grootste Nederlandse bankroof aller tijden, onder de ogen van de nietsvermoedende nazistische bankdirecteur Meinoud Rost van Tonningen (in de film gespeeld door Pierre Bokma). Waar het verzet tijdens de oorlog ook gebrek aan had, niet aan geld. Met dank aan Walraven en Gijs van Hall.

Twaalf jaar geleden mocht ik een kijkje nemen en foto’s maken in het oude kantoor van Cornelis Ritter. De ruimte ademde geschiedenis. Het is mijns inziens de best mogelijke plek om de levensgevaarlijke ‘operatie Tante Betje’ – de verwisseling van de schatkistpromessen – op film vast te leggen. Een vooroorlogse foto van die opmerkelijk goed geconserveerde kamer staat hieronder.

Hier zijn overigens de eerste beelden te zien uit ‘Bankier van het verzet’: http://www.rtlnieuws.nl/nederland/verhaal-van-bankier-van-het-verzet-verfilmd-hij-roofde-miljoenen-van-de-bank.

(PS. 1: Een kanttekening bij het RTL-artikel over het zogenoemde ‘Blauwe boekje’ – in feite een liber amicorum voor Walraven van Hall – is wel op zijn plaats. Dat onbekend zou zijn wie de teksten daarvoor schreven is een mythe. Ik heb in mijn archief kopieën liggen van de door moeder Van Hall met de hand geschreven namenlijst.
PS. 2: Op 6 juni aanstaande verschijnt de biografie van Gijs van Hall, geschreven door Dirk Wolthekker.)

griffiekamer-nederlandsche-bank-allard-pierson-museum

De inflatie van het verzet

25 mrt

De begrippen uit de Tweede Wereldoorlog zijn aan inflatie onderhevig. Illegaliteit toen stond gelijk aan het opkomen voor vrijheid en mensenrechten. Illegaliteit nu leidt in toenemende mate tot vrijheidsbeperking en mensenrechtenschendingen. Waar het verzet zich in 1940-’45 teweer stelde tegen onverdraagzaamheid, munt Geert Wilders anno 2016 intolerantie met de hashtag #kominverzet. Zijn partij- en onze oud-streekgenoot Martin Bosma verdedigt in zijn boeken de apartheid en noemt Hitler een linkse dictator. Die laatste theorie is zo baanbrekend dat er zelfs in de Verenigde Staten over van gedachten werd gewisseld. In een kort geleden uitgelekte e-mail noemde Hillary Clinton Bosma’s publicatie ‘idiotic’ en ‘nonsense’. Blijkbaar heeft zij in het verleden wel geschiedenislessen gevolgd.

Via Facebook stuitte ik vorige week op iemand die zich als profielfoto een afbeelding van Zaandammer Walraven van Hall had aangemeten. Bij elke post schreef hij: “Mijn naam is Wally van Hall. Dit is mijn daad van verzet.” Zijn berichten waren opvallend genoeg steevast islamo- en xenofoob.

Een illegaal is tegenwoordig een parasiterende misbruiker, extreemrechts leidt het vaderlandse verzet en Nederlands belangrijkste fascismebestrijder ooit keert zich postuum tegen minderheden. Wat overblijft is de vraag waar het de afgelopen zeventig jaar misging.

Wally

 

Coen wordt geen Gijs en Wally

12 jan

Aan Albert Brinkman, zoon van de Zaandamse verzetsstrijder Cornelis, heeft het niet gelegen. Hij stuurde in de herfst van afgelopen jaar een verzoek in briefvorm naar de colleges van B&W van zowel Amsterdam als Zaanstad. Maak van die eerste en tweede Coentunnel de Walraven en Gijs van Halltunnel, vroeg hij. Die prominente verzetsmannen hadden immers talloos veel meer betekend voor Nederland dan een rover en moordenaar als Jan Pieterszoon Coen?

Inmiddels zijn de antwoorden binnen. Dat van Zaanstad was een summier kastje-muurverhaal. Samengevat: Zaanstad heeft geen mening en probeer het maar eens bij Rijkswaterstaat. Was getekend: ambtenaar C. Tip, directeur Stedelijke Ontwikkeling.

Nu is Cees Tip een heel aardige en kundige beambte, maar bij zo’n verzoek verwacht je toch een antwoord van de aangeschreven politiek verantwoordelijken. In de persoon van een wethouder of burgemeester dus.

Amsterdam deed het een stuk beter. Burgemeester Eberhard van der Laan ondertekende persoonlijk het antwoord aan Albert Brinkman. En weliswaar behelsde zijn brief een afwijzing, maar die was wel zeer degelijk gemotiveerd. Iets met kosten, een monument, straatnamen die er al waren en zo nog het een en ander.  Er was zelfs onderzoek gedaan, alsmede advies ingewonnen bij de Commissie Naamgeving Openbare Ruimten. En er klonk empathie door in de brief (“Wij onderschrijven uw lovende woorden over de gebroeders Van Hall”). Enfin, lees beide teksten maar hieronder.

Bij de onthulling van het Amsterdamse monument voor Zaandammer Walraven van Hall, vijf jaar geleden schitterde Zaanstad door afwezigheid. Het kostte de grootste moeite om Van Hall vermeld te krijgen op de namenbalk in het nieuwe gemeentehuis van Zaanstad (de gemeenteraad besloot daartoe, B&W wilde dat besluit vervolgens negeren). En ook dit keer klinkt er vooral kilte door in de Zaanse afwimpelbrief.

Met de gemotiveerde afwijzing van de gemeente Amsterdam – hoe jammer dat besluit ook is – valt te leven. Het halve A-viertje van Zaanstad is een schoffering. Klein Duimpje kan in dit geval nog wat leren van de Grote Reus aan de andere kant van het Noordzeekanaal.

Zaanstad 1

Amsterdam 1

Amsterdam 2

Walravens wonderbaarlijke wedergeboorte

28 nov

Voor de tweede keer in acht jaar tijd berichtte iemand me dat een familielid de reïncarnatie was van Walraven van Hall. Niet die aangekondigde wedergeboorte verraste me het meest, maar het idee dat deze Zaanse verzetsman was teruggekeerd in de gedaante van twee verschillende personen. Hij moet het er druk mee gehad hebben.

De dame in kwestie die me de laatste keer op de hoogte bracht had nog meer nieuws. Haar wedergekeerde familielid was eerder al Toetmosis III, Pieter Cornelis Hooft en Napoleon Bonaparte. Ik was, u begrijpt het, zwaar onder de indruk.  

Helaas zaten er wat foutjes in haar theorie. Zo zou volgens de schrijfster Napoleon een bezoek hebben gebracht aan de Zaandamse munitiefabriek. Dat is een wonder op zich, want het plaatselijke Staatsbedrijf der Artillerie Inrichtingen verrees pas een kleine eeuw na de dood van deze Franse keizer. Ook de mededeling dat een andere verwant op Westzijde 13 woonde en derhalve buurman was geweest van de familie Van Hall klopte niet. Walraven en zijn gezin huisden honderd meter verderop en ook nog eens aan de overkant.

Blijft over de vraag waarom mensen nooit reïncarneren als vuilnisman of kraamverzorgster.

NapoleonWalraven van Hall

De verrader en het meisje

1 jan

Zomaar, omdat het kan. Als nieuwjaarspresentje. Een lang artikel van Harm Ede Botje en ondergetekende uit het kerstnummer van Vrij Nederland. Over het tragische oorlogsleven van Amsterdammer Johan van Lom, de man die begin 1945 onder meer verantwoordelijk was voor het verraad van de Zaandamse verzetsstrijders Walraven van Hall en Jaap Buijs.

Prettige en hopelijk vrije dag verder.

Johan van Lom

Johan van Lom in 1936

Van Halltunnel bijna gereed?

31 mrt

Zowel Het Parool als het Noordhollands Dagblad besteedde gisteren uitvoerig aandacht aan de tweede Coentunnel. Over enkele maanden gaat die verbinding tussen Amsterdam en de Zaanstreek open, vandaar. Het NHD wijdde ook een kadertje aan de koloniale tiran Jan Pietersz. Coen, naar wie de eerste tunnel werd vernoemd. Het is in deze tijd onvoorstelbaar dat er een bouwwerk wordt vernoemd naar een massamoordenaar, maar ten aanzien van de ‘Tweede Coen’ doet de overheid vooralsnog alsof er niets aan de hand is. Het NHD noemt enkele alternatieve namen, zoals Cohentunnel en Pieter van Vollenhoventunnel. Het SP-raadslid Remine Alberts heeft verkeersminister Schultz van Haegen afgelopen week gevraagd beide tunnels te vernoemen naar Max Havelaar. Allemaal leuk en aardig, maar eergisteren deed een telg uit de beroemde Zaanse verzetsfamilie Brinkman me een naam aan de hand die veel toepasselijker is: de Van Halltunnel. Walraven en Gijs van Hall behoorden niet alleen tot de grootste en meest effectieve verzetsstrijders van Nederland, maar ze hadden ook een speciale band met zowel Zaandam (waar Walraven vanaf 1940 woonde en ondergrondse activiteiten verrichtte) en Amsterdam. De broers werden geboren in de hoofdstad, deden daar het meeste verzetswerk en Gijs zou er na de oorlog ook burgemeester worden. Juist in die tijd kwam de eerste Coentunnel gereed. De twee Van Halls waren bindende elementen binnen de vaderlandse illegaliteit en moesten geregeld ‘onder water’, zoals het onderduiken destijds wel werd genoemd. Parallellen genoeg dus met de Coentunnel, die verbindingsbuis onder het Noordezeekanaal. Misschien aardig als de Zaanse en Amsterdamse 4/5-meicomités een bescheiden lobby beginnen om de naam Van Halltunnel vast te leggen? 

WalravenFile:Hall, G. van - SFA008007096.jpg Walraven en Gijs van Hall