Tag Archives: Synagoge

Davidsterrenbrug

2 okt

Beter dan Merel Kan, voorzitter van de stichting Monumenten Spreken, kan ik het niet verwoorden. Daarom meteen maar een link naar haar artikeltje op www.dichtbij.nl. En een compliment voor de gemeente Zaanstad en stedenbouwkundige Simon Sprietsma, die de onttakelde synagoge op de Zaandamse Gedempte Gracht een klein beetje eerherstel geven. Dat de Davidsbrug het maar lang moge volhouden. In tegenstelling tot eigenaar Dela, die vele miljoenen wil incasseren alvorens dit historisch belaste gebouw terug te geven aan de gemeenschap. Daarom, speciaal voor Dela, een liedje.

Advertenties

Oorlogsmonumenten

9 mrt

Melchert Leguyt is bezig met een mooie serie in Dagblad Zaanstreek. Het onderwerp: Monument Spreken, een intensief project waarbij een groep bevlogen mensen het verhaal achter de 27 Zaanse oorlogsmonumenten vastlegt op film. Naar aanleiding van het vierde filmpje, over het monument voor Jan Bonekamp en Hannie Schaft, schreef Melchert deze week een artikel over het effect van de nieuwste beelden op een schoolklas. Gisteren zag ik dat filmpje zelf, tezamen met het al eerder vastgelegde verhaal over de Zaandamse Geertje Pel, de vrouw die het verbergen van de joodse baby Marion Swaab met de dood moest bekopen. Hoewel ik die laatste film al twee keer eerder had gezien, zat ik weer met natte ogen. Ik was de enige niet, merkte ik aan het geritsel met zakdoeken om me heen.

Vorige week benaderde een collegelid me met een vraag over de synagoge in Zaandam. De gemeente Zaanstad wil nog altijd graag dit gebouw in de oude staat (laten) herstellen en het bijvoorbeeld een functie geven als galerie, met onder meer aandacht voor de Zaans-joodse gemeenschap en de Holocaust. Een ernstige handicap is dat eigenaar Dela wel bereid is om het gebouw -waarin nu winkels zitten- te verkopen, maar daar een enorm bedrag voor vraagt. Dat geld is er niet en miljardair Dela is vooralsnog op geen enkele manier te bewegen om haar charitatieve (lees ‘menselijke’) kant te tonen.

In Dagblad Zaanstreek stond gisteren een hypothetische vraag: kan de anderhalf miljoen euro voor nieuwe Zaanse verkeersborden niet beter worden gebruikt om de synagoge op de Gedempte Gracht te kopen? Graag, wat mij betreft. Al geloof ik niet dat Zaanstad die anderhalf miljoen zelf moet ophoesten. De vraag van dat Zaanse collegelid was overigens of ik mogelijkheden zag die (financiële) patstelling te helpen doorbreken.

Probleem is dat een gemeentelijke werkgroep zich een paar jaar geleden al eens heeft gebogen over de vraag of het mogelijk is de synagoge te restaureren en een functie te geven die past bij de beladen geschiedenis van dit gebouw. Het lukte toen niet om de benodigde fondsen/financiën te vinden.In Alkmaar lukte het wel, in Weesp lukte het en in nog meer gemeenten lukte het om na de oorlog de sjoel te herstellen. In Zaandam dus niet. Adolf Hitler heeft alsnog zijn zin gekregen, nu dit gebouw geen joods gebedshuis meer is en ook anderszins op geen enkele wijze recht doet aan de joodse historie. Geheel in zijn geest is het enig overgebleven tastbare joodse ‘object’ in Zaandam de begraafplaats op de Westzanerdijk.  

Mocht iemand een mogelijkheid zien om toch fondsen bijeen te krijgen om de Zaandamse synagoge een andere functie te geven dan die van een belwinkel (de huidige bestemming); laat het me svp weten. Het ontwerp voor een nieuwe inrichting is al jaren af en de goede wil is er eveneens. Nu het geld nog om de verbouwing mogelijk te maken.

En wie de pilot wil zien van het eerste Monumenten Spreken-filmpje klikke hier

Zaandamse synagoge in betere tijden

Gebedshuizen

13 mrt

De teloorgang van vele Zaanse gebedshuizen zou mij, zelfverklaard heiden, genoegen moeten doen. Het omgekeerde is het geval. Ik zit er niet mee dat het aantal gelovigen sterk is teruggelopen. Zelf denken lijkt me nog altijd verstandiger dan vertrouwen op een bij elkaar gefantaseerd opperwezen. Maar de toekomst van al die Zaanse kerken en die ene synagoge staat wel onder grote druk.

De doopsgezinden bijvoorbeeld hebben in de Zaanstreek een handvol vermaningen. Stuk voor stuk prachtige, meestal eeuwenoude gebouwen. Monumentale pareltjes, van binnen en van buiten. Maar het aantal Mennonieten is inmiddels zo klein geworden dat het onvermijdelijk komt tot het afstoten van gebedshuizen. Die van Wormerveer is al overgedragen, aan de Historische Vereniging aldaar. Vraag is wie de andere bewerkelijke, veelal houten vermaningen kan exploiteren en onderhouden.

Hoe het met het bezoek aan de moskeeën gaat, weet ik niet. De bezoekers ervan zijn echter ondergebracht in veelal eenvoudige ruimtes, zonder eeuwigheidswaarde. Als die verdwijnen is er gee man overboord. Voor de mooie Sultan Ahmet Moskee in Poelenburg maak ik een uitzondering, maar die redt zichzelf voorlopig wel.

Diverse katholieke en gereformeerde kerken zijn de afgelopen jaren al van eigenaar veranderd en omgezet in woningen (Zaandam, Wormerveer) of puin. Er zullen er nog wel wat volgen de komende tijd. Te beginnen wellicht met de Zaandijker Kerk, die al veel te lang wordt verwaarloosd. Op 15 maart praat het Wijkoverleg Oud-Zaandijk weer eens over deze kerk, in het bijzijn van de verantwoordelijk wethouder. Hopelijk komt daar iets positiefs uit.

De meest schandalige omgang met een Zaans gebedshuis betreft nog steeds de voormalige synagoge op de Gedempte Gracht. Eigendom van begrafenisondernemer/vastgoedontwikkelaar Dela, die weinig opheeft met joods erfgoed en alleen maar naar de miljoenen kijkt die een eventuele verkoop kan opleveren. Nul compassie bij dit bedrijf voor het oorlogsleed dat aan de synagoge kleeft. Dela is only in it for the money. Bloedgeld, in dit geval. Wat mij betreft komt er een massale boycot van Dela.

Afgelopen week las ik een krantenartikel uit februari 1965. Het was toen precies honderd jaar geleden dat de sjoel werd geopend. “Dat achterafstaande, onopvallende, witte gebouwtje staat er nu eigenlijk alleen nog maar als monument”, schreef de dienstdoende verslaggever. “Een monument voor al diegenen die er niet meer zijn.” De voorzitter van de Nederlands Israëlitische Gemeente in Zaandam, Jacob Drukker, vertelde: “17 januari 1942. Die datum vergeet ik nooit. Nooit, nooit. Woensdags kwamen ze zeggen dat alle joden die week Zaandam moesten verlaten. Midden in de winter werd je op straat gezet. Je liet alles achter, alleen een koffer met dingen die je het meest nodig had en waaraan je het meest was gehecht, namen wij mee.” Hij beschreef ook wat er na de oorlog resteerde van de synagoge: “Er stonden nog vier muren, maar verder was alles kapot, totaal vernield. Er zat geen hout meer in of aan. Niet alleen de Duitsers hadden dat gedaan, ook de Zaandammers, allemaal van die goeie Zaandammers…” De weinige overlevenden restaureerden de synagoge. Om aan het benodigde geld te komen, werd een deel verbouwd tot garage en kwam er in een ander deel een agentschap van Het Parool

Met de synagoge is het nooit meer goed gekomen. Tegenwoordig zitten er winkels in het deels monumentale pand. Het gebouw ziet er shabby uit en is niet meer als synagoge herkenbaar. Zaanstad zou nu eindelijk eens zijn verantwoordelijkheid moeten nemen en zorgen dat de synagoge in de oude luister wordt hersteld. Als eerbetoon aan de honderden vermoorde Zaanse joden.       

   De synagoge voor de oorlog