Tag Archives: Kerken

Op kerkenpad

11 mrt

Donderdag was ik in de Zaandamse Vermaning, gisteren in de Oostzijderkerk. Best vaak, voor een atheïst. In beide gevallen had mijn bezoek overigens niets te maken met welke goddelijke aanwezigheid dan ook, maar alles met de geschiedenis. De kans dat ik de komende jaren vaker ter kerke ga is overigens vrij groot. Steeds meer godshuizen krijgen namelijk een andere functie. Een enkele uitzondering daargelaten lopen de kerken leeg. In de Zaanstreek staat bijvoorbeeld een handvol vermaningen, maar het aantal kerkelijke gebruikers is inmiddels gedaald tot onder de tweehonderd. Het bisdom in Haarlem wil eenderde van de katholieke kerken in het eigen werkgebied verkopen en voor de protestantse kerken in Noord-Holland gelden soortgelijke cijfers.

Dat de kerken leeglopen vind ik niet erg. Maar het zou zonde zijn wanneer ze, à la de Zaandijker kerk, het slachtoffer worden van de elementen. Of van de sloophamer. Het zijn namelijk vaak prachtige gebouwen. Gelukkig zijn er meestal alternatieven. Op de Herengracht in Zaandam, om maar eens wat te noemen, is een kerkje verbouwd tot appartementencomplex. De Wormerveerse Vermaning is overgenomen door de Historische Vereniging Wormerveer, die er mooie dingen doet. De Paaskerk, de kerk op de Stationsstraat en het Lichtschip -alle drie in Zaandam- wisselden eveneens van eigenaar. Het kerkgebouw waar Surbeza tot een paar jaar geleden evenementen organiseerde voor de Surinaamse en Antilliaanse achterban is helaas wel gesloopt. De Vredekerk in Krommenie ging eveneens tegen de vlakte, maar aan dat kille, witte gebouw ging eerlijk gezegd niet heel veel verloren. In Wormerveer is eveneens een godshuis omgebouwd tot appartementen. En zo zal het nog wel even doorgaan.

Ontkerkelijking, prima. Maar laten we zuinig zijn op de houten en stenen restanten van het gedachtengoed.  


Zaandijker kerk

Voor het stemmen de kerk uit

30 aug

B&W van Den Haag liet deze week in haar beantwoording van raadsvragen weten dat het aantal stembureaus in kerken afgebouwd zal worden. “Voor het college is het van belang dat locaties worden aangewezen die kiezers in hun dagelijkse gang relatief veel bezoeken of passeren”, schreef het college eufemistisch. Het had iets te maken met opkomstbevordering. De vragensteller, CDA-fractievoorzitter Gert-Jan Bakker, vertelde in eerste instantie tevreden te zijn dat het besluit niet te maken had met een scheiding van kerk en staat. Al snel bleek dat hij zich met een kluitje in het riet had laten sturen. In een bijzin bleek dat die scheiding wel degelijk een rol speelde.

Columnist Hans Goslinga gebruikte in dagblad Trouw grote woorden om duidelijk te maken waarom kerken moeten blijven dienstdoen als stemhokje. Hij spreekt van ‘een historische verworvenheid’ (maar dat was de slavernij ook) en ‘intimidatie’ en haalt er zelfs ‘de religievijandigehdi in de atheïstische DDR’ bij. Kameraad-burgemeester Jozias van Aartsen als VVD-stalinist; je moet er maar opkomen. 

Eerlijk gezegd denk ik dat B&W een verstandig besluit heeft genomen. Een stembureau hoort niet in een kerk, moskee of synagoge te staan. Net zomin als in een land waar formeel de kerk en de staat gescheiden zijn munten niet moeten worden versierd met de opdruk ‘God zij met ons’. Religieuze feestdagen niet door de staat gefaciliteerd moeten worden. De winkels niet op zondag dicht moeten, louter omdat het de dag des heeren zou zijn. En de Troonrede niet vooraf gegaan moet worden door een gebed.

Nederland is nog altijd doordesemd van het christendom. Als niet-christen heb je die onzin allemaal maar te slikken. Het bannen van stemhokjes uit gebedshuizen lijkt me een heel klein, maar prima stapje in de goede richting. Wanneer volgt de Zaanstreek, vanouds het meest ontkerkelijkte gebied van dit land, het Haagse voorbeeld?

Gebedshuizen

13 mrt

De teloorgang van vele Zaanse gebedshuizen zou mij, zelfverklaard heiden, genoegen moeten doen. Het omgekeerde is het geval. Ik zit er niet mee dat het aantal gelovigen sterk is teruggelopen. Zelf denken lijkt me nog altijd verstandiger dan vertrouwen op een bij elkaar gefantaseerd opperwezen. Maar de toekomst van al die Zaanse kerken en die ene synagoge staat wel onder grote druk.

De doopsgezinden bijvoorbeeld hebben in de Zaanstreek een handvol vermaningen. Stuk voor stuk prachtige, meestal eeuwenoude gebouwen. Monumentale pareltjes, van binnen en van buiten. Maar het aantal Mennonieten is inmiddels zo klein geworden dat het onvermijdelijk komt tot het afstoten van gebedshuizen. Die van Wormerveer is al overgedragen, aan de Historische Vereniging aldaar. Vraag is wie de andere bewerkelijke, veelal houten vermaningen kan exploiteren en onderhouden.

Hoe het met het bezoek aan de moskeeën gaat, weet ik niet. De bezoekers ervan zijn echter ondergebracht in veelal eenvoudige ruimtes, zonder eeuwigheidswaarde. Als die verdwijnen is er gee man overboord. Voor de mooie Sultan Ahmet Moskee in Poelenburg maak ik een uitzondering, maar die redt zichzelf voorlopig wel.

Diverse katholieke en gereformeerde kerken zijn de afgelopen jaren al van eigenaar veranderd en omgezet in woningen (Zaandam, Wormerveer) of puin. Er zullen er nog wel wat volgen de komende tijd. Te beginnen wellicht met de Zaandijker Kerk, die al veel te lang wordt verwaarloosd. Op 15 maart praat het Wijkoverleg Oud-Zaandijk weer eens over deze kerk, in het bijzijn van de verantwoordelijk wethouder. Hopelijk komt daar iets positiefs uit.

De meest schandalige omgang met een Zaans gebedshuis betreft nog steeds de voormalige synagoge op de Gedempte Gracht. Eigendom van begrafenisondernemer/vastgoedontwikkelaar Dela, die weinig opheeft met joods erfgoed en alleen maar naar de miljoenen kijkt die een eventuele verkoop kan opleveren. Nul compassie bij dit bedrijf voor het oorlogsleed dat aan de synagoge kleeft. Dela is only in it for the money. Bloedgeld, in dit geval. Wat mij betreft komt er een massale boycot van Dela.

Afgelopen week las ik een krantenartikel uit februari 1965. Het was toen precies honderd jaar geleden dat de sjoel werd geopend. “Dat achterafstaande, onopvallende, witte gebouwtje staat er nu eigenlijk alleen nog maar als monument”, schreef de dienstdoende verslaggever. “Een monument voor al diegenen die er niet meer zijn.” De voorzitter van de Nederlands Israëlitische Gemeente in Zaandam, Jacob Drukker, vertelde: “17 januari 1942. Die datum vergeet ik nooit. Nooit, nooit. Woensdags kwamen ze zeggen dat alle joden die week Zaandam moesten verlaten. Midden in de winter werd je op straat gezet. Je liet alles achter, alleen een koffer met dingen die je het meest nodig had en waaraan je het meest was gehecht, namen wij mee.” Hij beschreef ook wat er na de oorlog resteerde van de synagoge: “Er stonden nog vier muren, maar verder was alles kapot, totaal vernield. Er zat geen hout meer in of aan. Niet alleen de Duitsers hadden dat gedaan, ook de Zaandammers, allemaal van die goeie Zaandammers…” De weinige overlevenden restaureerden de synagoge. Om aan het benodigde geld te komen, werd een deel verbouwd tot garage en kwam er in een ander deel een agentschap van Het Parool

Met de synagoge is het nooit meer goed gekomen. Tegenwoordig zitten er winkels in het deels monumentale pand. Het gebouw ziet er shabby uit en is niet meer als synagoge herkenbaar. Zaanstad zou nu eindelijk eens zijn verantwoordelijkheid moeten nemen en zorgen dat de synagoge in de oude luister wordt hersteld. Als eerbetoon aan de honderden vermoorde Zaanse joden.       

   De synagoge voor de oorlog