Tag Archives: BVD

De BVD deed met u mee

21 feb

Een week of wat geleden nam ik op verzoek van de NTR plaats voor de camera om iets te vertellen over de activiteiten van de Nederlandse inlichtingendienst tegen de Zaanse afdeling van de CPN. Het resultaat is eind april of in mei te zien op tv, via een nog titelloos programma over Nederland in de jaren vijftig. Over die oude communistenjagers bestaan veel anekdotes, maar het verhaal dat ik deze week tegenkwam in het opinieblad Argus kende ik nog niet. Aan het woord komt de voormalige BVD’er Jan van den Ende.
Ik citeer: “Ik werd eind jaren veertig naar een openbare CPN-bijeenkomst in de Zaanstreek gestuurd om achter de identiteit te komen van de spreker, die met de schuilnaam Jansen was aangekondigd. Ik ga naar die vergadering en volg daarna die Jansen naar Amsterdam. Hij ging niet naar huis, maar naar het partijbureau Felix Meritis. Daar bleef hij tot ’s nachts één uur. En ik maar posten. De man verliet het pand, liep een heel eind en ging een woning binnen in een buitenwijk. Ik wacht tot het licht bij hem uit is, ga naar die deur toe om op het naambordje te kijken. En zie: daar stond Jansen op. Die man heette echt Jansen! Wat wisten we nou van communisten? Zo’n dienst heeft gewoon niks als die begint. En dan bedoel ik ook niks.”

Miljoenen gingen er jaarlijks op aan deze gleufhoedenbrigade. Jan van den Ende wist het al. De Binnenlandse Veiligheidsdienst had inderdaad niks. Niet aan het begin overigens, zoals hij dacht, maar aan het eind.
Op 23 mei meer, bij de NTR om 20.25 uur op NPO 2.

Advertenties

Controleer de controleurs

19 jan

Stichting Argus is goed bezig. Waar de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) en de ‘Commissie Stiekem’ (de fractievoorzitters in de Tweede Kamer die toezicht dienen te houden op de Nederlandse inlichtingendiensten) keer op keer machteloze sputteraars blijken te zijn, haalt Argus het ene na het andere ooit als ‘geheim’ gekwalificeerde stuk boven water. Om het daarna op internet te zetten.

Inmiddels zijn op de website www.stichtingargus.nl vele duizenden pagina’s te vinden over en van de BVD, haar opvolger AIVD en hun zusterorganisaties. Veelal gecensureerd -de diensten willen nu eenmaal lang niet alles prijsgeven over hun gewroet in de onder- en bovenwereld-, maar desondanks een openbaring. Met name publicisten zouden meer gebruik moeten maken van deze schat.

Bijna elke maand openbaart de stichting nieuwe vondsten. Met enige regelmaat duikt daarin ook de Zaanstreek op, al was het maar omdat de Binnenlandse Veiligheidsdienst de ‘rooie’ Zaanstreek nauwlettend in de gaten hield. Je wist het immers maar nooit met Marcus Bakker en zijn communistische kornuiten.

Eergisteren kwamen er nieuwe teksten op het net over RARA, de actiegroep die er niet voor terugschrok om bommen te plaatsen en branden te stichten ter bestrijding van, onder meer, de apartheid in Zuidelijk Afrika. Tot hun doelwitten hoorden de Shell-stations, waar ze pompslangen doorsneden en brandbommen naar binnen gooiden.

In juni 1987 werd ook het Shell-station bij het Zaandamse Vijfhoekpark in de as gelegd. Het pand ging geheel verloren. Daags erna claimde RARA de aanslag. Over de verwarring die ontstond na het RARA-communiqué en andere RARA-acties kunt u hier lezen. Mij staat vooral nog helder voor de geest dat ik diezelfde week werd ik gebeld door een journaliste van een regionale krant. Ze wist dat ik betrokken was bij anti-apartheidscampagnes en contacten had met verschillende actiegroepen. En ze was benieuwd naar de daders van de Zaanse aanslag en hun motieven. Vandaar haar vraag: “Kunt u mij voor een interview in contact brengen met iemand van RARA ? Dat interview mag eventueel ook anoniem.”

Right. Je steekt een pompstation in brand. Stuurt daarover een niet ondertekend persbericht weg. Weet dat er al snel een paar jaar celstraf staat op zo’n misdrijf. Hoe groot is dan de kans dat je verbaal leegloopt tegen een journaliste van een regionale krant, al dan niet anoniem? 

Ik kende overigens niemand van RARA. En al snel werd duidelijk dat de Zaandamse brand was gesticht door een inbreker, en niet door activisten. Einde verhaal. Wat resteerde was een vermakelijke herinnering. En vanaf nu dus de geopenbaarde BVD-verslagen. 

RARA

Het proces tegen de AIVD

26 feb

Het duurde vele, vele maanden, maar op 28 maart mag ik dan eindelijk mijn klaagzang over de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst loslaten op de rechtbank in Den Haag. Het verhaal is overzichtelijk. Ik ben al geruime tijd bezig met het in boekvorm gieten van het leven van Max Lewin (1919-2011). Deze kleurrijke Amsterdammer was de oprichter van Radio Veronica en van een groot aantal radicaal-rechtse politieke partijen, organisaties en bladen. Tegelijkertijd spioneerde hij langdurig voor de DDR. Interessante materie voor een biografie, meende ik.

De Binnenlandse Veiligheidsdienst, de voorloper van de AIVD, hield Lewin tientallen jaren in de gaten. De AIVD  heeft dan ook een stevig dossier over hem. Sinds 2002 is er een wet die het mogelijk maakt dat de AIVD (delen van) dossiers vrijgeeft, tenzij het landsbelang of de privacy van levende mensen in het geding is. Maar dat speelt allemaal niet bij Max Lewin. De man is dood, er is geen familie in de eerste of tweede lijn die geschaad kan worden, Oost-Duitsland bestaat niet meer, de Stasi is opgeheven en geen van de organisaties die Lewin ooit begon (met uitzondering van Veronica) vertoont nog levenstekenen.

Desondanks ligt de AIVD dwars. Mondjesmaat verkreeg ik wat gegevens. Na bezwaar te hebben aangetekend gunde de minister van Binnenlandse Zaken me nog een kliekje. Tegelijkertijd ontdekte ik dat enkele andere personen ook informatie over (organisaties van) Lewin hadden ontvangen. Andere informatie. Ondanks de AIVD-bezwering dat ze voor mij een grondige zoektocht hadden ondernomen om stukken boven water te krijgen was er dus meer. Veel meer. Maar overdragen: ho maar.

Inzet tijdens de rechtszaak is of de AIVD historisch onderzoek mag hinderen en selectief te werk mag gaan, een werkwijze waarvan veel onderzoekers en zelfs het Nationaal Archief last hebben. Over een paar maanden weten we meer.

Max Lewin

Het gelijk van Roel van Duijn

31 jan

Ai, gevoelige tik voor Piet Hein Donner. Toen minister van onder meer Binnenlandse Zaken, nu vice-president van de Raad van State. In beide hoedanigheden krijgt hij van de Nationale Ombudsman een stevige oorvijg.

Oud-provo en ex-Kabouter Roel van Duijn doet al veel jaren pogingen om zijn BVD-dossier boven water te krijgen. De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst werkt die wens echter al net zo lang tegen. In arren moede schreef Van Duijn daarom Ombudsman Alex Brenninkmeijer aan. Zijn insteek: minister Donner blokkeerde een onderzoek van de Commissie van Toezicht betreffende de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten naar de spionagepraktijken jegens Van Duijn.

Gisteren ontving Van Duijn bericht van Brenninkmeijer. Die heeft op alle mogelijke manieren geprobeerd om de AIVD tot meer openheid te bewegen, tot informele gesprekken met inlichtingenhoofd Bertholee himself aan toe. Allemaal tevergeefs. Brenninkmeijer hoopte ‘dat de heer Donner onder druk van de Tweede Kamer zijn standpunt om uw klachten niet in behandeling te nemen alsnog zou wijzigen. Dit laatste is helaas niet het geval geweest’. Enkele andere citaten uit Brenninkmeijers brief: “Ik vind het niet transparant dat u zoveel moeite heeft moeten doen om uiteindelijk de openbaarheid te krijgen waar u recht op had. (…) Door zo weinig transparant te handelen ontstaat de indruk dat de overheid tegenover u iets te verbergen heeft. (…) Mij is opgevallen dat de AIVD sterk de nadruk legt op de grenzen die de rechtmatigheid aan zijn opereren stelt, maar naar mijn overtuiging onvoldoende aandacht heeft voor de behoorlijkheid. (…) Het meest problematische is dat bij het werk van veiligheidsdiensten onvoldoende helderheid is over hun werkwijze en de grenzen die zij in acht moeten nemen. Daardoor ontstaat het beeld dat alles geoorloofd is en vanuit rechtstatelijk oogpunt is dat natuurlijk niet verdedigbaar. Het is onbevredigend dat u uiteindelijk anno 2012 na een lange juridische strijd materiaal in handen krijgt op grond waarvan bij u twijfel is gerezen of de BVD tientallen jaren geleden rechtmatig en behoorlijk heeft gehandeld. Bovendien is het onbevredigend dat de overheid, bij monde van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, weigert om nader onderzoek in te stellen of te laten instellen. Ik vind dat een onverstandige keuze.”

Boem. Knock out in de eerste ronde. Kan iemand Piet Hein Donner -toen verantwoordelijk minister, nu als Staatsraad medeverantwoordelijk voor besluiten over de AIVD- even afvoeren naar een plekje waar hij verder geen kwaad kan?

De BVD en de Surinaamse Decembermoorden

12 dec

Gisteren het een en ander over de Binnenlandse Veiligheidsdienst, vandaag nog wat meer. 

Afgelopen maandag deed oud-minister Jan Pronk een oproep aan de Nederlandse regering om documenten vrij te geven over de onder leiding van Desi Bouterse in 1982 gepleegde Decembermoorden. Pronk in Het Parool: “Recentelijk heeft de Nederlandse overheid nog besloten om relevante documenten over het Suriname van 1980 tot 1982 geheim te houden tot 2060. Tegen die tijd zijn alle mensen die tijdens de Decembermoorden leefden, hoogstwaarschijnlijk dood. Ik vind dat alle papieren die meer duidelijkheid werpen op wat er in die jaren in het land is gebeurd, nu al openbaar gemaakt moeten worden.”

Ik ben het volledig eens met Pronk. Hoe eerder er duidelijkheid komt, hoe beter. Maar helaas zitten de archieven potdicht. Er zijn wat gecensureerde BVD-stukken over Bouterses moordpartij uit onder meer 1982 op internet te vinden, maar veel is het niet. Hieronder heb ik een pagina geplaatst uit een ander BVD-verslag, uit 1984. Let op de vele witgekalkte zinnen, het resultaat van de AIVD-censuur.

Het aparte is dat dit en andere dossiers ook in z’n geheel te lezen zijn, met alle bijbehorende namen en andere saillante details. Bij het Noord-Hollands Archief liggen geheime BVD-maandoverzichten van april 1976 tot en met december 1977 en kwartaaloverzichten uit medio 1978, alsmede uit geheel 1984 en 1985. Er is iets heel erg fout gegaan, want die overzichten hadden destijds vernietigd moeten worden. Het is namelijk nog altijd niet de bedoeling van BVD-opvolger AIVD dat iemand deze stukken in zijn geheel kan lezen. Staatsgeheim, weet je wel.

Onderzoekers, journalisten, historici: spoed u naar het Noord-Hollands Archief in Haarlem. Ik heb al die verslagen doorgenomen en er zit brisant materiaal bij. Enkele biografen zijn al erg blij geworden na mijn advies er eens een kijkje te gaan nemen, maar ook de andere liefhebbers moeten er bijkunnen. Helaas voor Jan Pronk c.s. zijn de stukken over de periode 1980-1982 afwezig, maar er is nog wel andere informatie over Bouterse en zijn kameraden. Wel eerst even schriftelijk toestemming vragen aan de directeur van het Noord-Hollands Archief, maar dat zou een formaliteit moeten zijn. Het archiefnummer is 611, het inventarisnummer 74.

Veel leesplezier.

En dan nog even dit. Vanavond spreekt oud-Provo Roel van Duijn in De Groote Weiver (Industrieweg 1a, Wormerveer) over zijn ervaringen met de BVD en de AIVD. Van Duijn werd (en wordt?) al tientallen jaren in de gaten gehouden en presenteerde daarover een paar maanden geleden een aandachttrekkend, uiterst leesbaar boek. Aanvang 20.00 uur, entree gratis. Ik zorg dat er ter plekke tientallen, destijds geheime BVD-documenten worden geëxposeerd over de activiteiten van de dienst in de Zaanstreek.

Suriname      

De geheime dienst – vijftig jaar geleden

28 jun

In 1980 deelde minister Hans Wiegel de Tweede Kamer mee dat de Pacifistisch-Socialistische Partij nooit een onderzoeksonderwerp was geweest van de Binnenlandse Veiligheidsdienst. Dat was een leugen. Zowel voor als na 1980 hield de Sectie Stiekem de PSP in de gaten. Bewijzen? Bewijzen!

Omdat het vijftig jaar geleden is en ik dat jubileum niet ongemerkt voorbij wil laten gaan, heb ik hieronder een BVD-document (‘Geheim’) gezet waarin de BVD-worsteling met die pacifistisch-socialistische nieuwkomer goed tot uiting komt. Niet alleen landelijk, ook plaatselijk was de PSP een mikpunt. In een ander document, uit begin jaren ’60, werd bijvoorbeeld aan het landelijk BVD-hoofd gemeld dat de Zaanse PSP inmiddels qua invloed een behoorlijke bedreiging was voor de plaatselijke CPN (die uiteraard ook goed in de gaten werd gehouden).

Alweer vele jaren terug heb ik bij de Binnenlandse Veiligheidsdienst mijn persoonsdossier opgevraagd. Daaruit bleek dat de PID -de plaatselijke BVD-poot- nog altijd de PSP observeerde. Toen daar vervolgens een relletje over ontstond, moest de burgemeester, als korpschef verantwoordelijk voor de politie, toegeven dat de BVD zijn boekje te buiten was gegaan. Het bespioneren van een legale, democratische partij als de PSP had al vele jaren afgelopen moeten zijn. 

Over twintig jaar lezen we waarschijnlijk dat de AIVD de SP in 2012 nog steeds in de gaten hield, hoewel dat wettelijk niet (meer) mocht. Maar ja, inlichtingendiensten en wetten, da’s water en vuur.

AIVD-journalisten

16 jun

Relletje. De op dit gebied meestal goed geïnformeerde Telegraaf wist gisteren te melden dat een groep Nederlandse sportverslaggevers in 2008 voor de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst informatie heeft verzameld tijdens de Olympische Zomerspelen in China. Zes redacteuren en freelance-verslaggevers accepteerden er een vergoeding voor, eentje met schijnprincipes sloeg de beloning af.

What’s new? Op 9 november van het vorig jaar schreef ik naar aanleiding van een Argos-radiouitzending al over de inzet van journalisten door de Nederlandse spionnensectie. Ook bij het Zaanse dagblad De Typhoon zou eind vorige eeuw zo’n informant hebben gewerkt. Het is verradersgedrag dat vooral minachting en ontslag op staande voet verdient.

Toeval: vandaag heb ik een brief over het gebrekkige vrijgavebeleid van de AIVD naar de rechtbank in Den Haag gestuurd. Over een paar maanden treffen de dienst en ik elkaar daar. De spionnen in een poging hun bolwerk potdicht te houden, ik in een poging de deur op een kier te krijgen. Dat is hard nodig. Laat ik het voor één keer eens zijn met een oud-BVD’er. Deze Frits Hoekstra vertelde drie maanden geleden zich ernstige zorgen te maken omdat de AIVD in Nederland inmiddels minstens zoveel macht heeft als de Stasi destijds in Oost-Duitsland. Moeten we niet willen met z’n allen. Toch?