Tag Archives: AIVD

De AIVD loopt met u mee

21 feb

Zelf heb ik de uitzending gemist, dus ik citeer maar even Max Pam. Die opende zijn wekelijkse column in de Volkskrant vanochtend zo: “In Buitenhof toonde historica Jolande Withuis begrip voor geheime diensten, wanneer zij met behulp van informanten mensen volgen die vijanden zijn van de democratie. Als een van de vrienden van Mohammed B. de AIVD op de hoogte had gesteld, was Theo van Gogh nooit vermoord, zei Withuis.” Jolande Withuis is van de CPN weggedreven naar de VVD, vandaar wellicht die huidige liefdesbetuiging aan het adres van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten.

Zelf moest ik niets hebben van de CPN en voel ik ook weinig voor de VVD. Maar ik heb nog net iets minder sympathie voor de AIVD en consorten. Te vaak vernam ik -ook van oud-medewerkers- hoe deze diensten mensen kapotmaakten, zogenaamd ten bate van de democratie. 

De openingszinnen van Max Pam deden mijn gedachten gaan naar een recente gebeurtenis. Een paar weken geleden werd ik getipt over een gemeenteraadskandidaat die van de ene op de andere dag van de kandidatenlijst verdween. Dat zou te maken hebben met ‘persoonlijke omstandigheden’. Tot zover niets bijzonders; in deze tumultueuze campagnetijd verdwijnen er om de haverklap personen uit de politiek die kort tevoren nog de wereld wilden veranderen via de gemeenteraad. Het bijzondere zat ‘m er echter in dat deze kandidaat een kleine vijftien jaar terug informant was voor de AIVD. Hij infiltreerde in enkele landelijke, linkse organisaties en bracht meer dan een jaar lang tegen betaling verslag uit aan de inlichtingendienst. Naar eigen zeggen kreeg hij spijt van zijn dubbelspel. Hij zou daarom niet alleen zijn gestopt met zijn infiltraties, maar bood zijn doelwit ook nog eens schriftelijk excuses aan.

Begin 2018 was deze voormalige informant dus opeens kandidaat voor een democratische partij. Zo’n partij waar je voor of tegen kunt zijn, maar waar verder niets gebeurt dat de moeite van het bespioneren waard is. En nu knaagt bij mij de vraag: is de spijtoptant van vijftien jaar geleden met zuivere motieven de politiek ingegaan (en waarom is hij daar weer zo plotseling uit vertrokken)? Of doet de AIVD via deze man wat ze eerder deed bij onder meer de PSP, SP en CPN?  

Jolande Withuis schrijft overigens prachtige biografieën, maar dat terzijde.

(PS. Vergeet op 21 maart niet tegen die vermadelijde sleepwet te stemmen.) 

Cor Inja en de geheime dienst

21 okt

Exact zeventig jaar geleden werd de Centrale Veiligheidsdienst opgericht, een voorloper van de AIVD. De werkzaamheden toen waren even mistig als die van de huidige geheime dienst. Stukje bij beetje krijgen we nu zicht op de CVD-miskleunen. Zo werden deze maand wat details openbaar over het bespioneren van het Doopsgezind Vredesbureau, dat zich na de bevrijding van Nederland inzette tegen nieuw oorlogsgeweld.

Grote man bij deze christelijk-pacifistische beweging was de in Zaandam opgegroeide Cor Inja (1903-1989). Inja had zich tijdens de Tweede Wereldoorlog op geweldloze, maar effectieve wijze gekeerd tegen de Duitse overheersing en ageerde na 1945 op even vreedzame wijze tegen onder meer de politionele acties in Nederlands-Indië. Dat was voor de CVD voldoende om Inja permanent te beloeren en belasteren. “Aangenomen wordt dat hij sympathie heeft voor het communisme”, lees ik in een even geheim als onjuist CVD-rapport. “Deze conclusie is getrokken uit het feit dat hij onlangs heftig van leer trok tegen een voorstel om communisten uit de gemeenschap van oud-illegale werkers te zetten.”

Je zou willen dat de overheid een fractie van het inlichtingengeld stak in een onafhankelijk onderzoek naar de eigen misdaden in Indonesië, in plaats van nog altijd onschuldigen te beschadigen.

inja

Medelijden met Plasterk

14 feb

Beroepsmatig moet ik een enkele keer om tafel met een medewerker van een inlichtingendienst. Er zijn dagen dat ik me prettiger voel. Mijn medeleven gaat dan ook uit naar minister Plasterk, die zich afgelopen dinsdag diende te verantwoorden voor zaken waarop geen daglicht mag vallen. Het is nu eenmaal makkelijker een vis te leren fietsen dan een geheime dienst transparant te maken.

Jaren geleden interviewde ik de voormalige chef van de Zaanse Politieke Inlichtingendienst, het lokale kind van wat tegenwoordig AIVD heet. Deze Sjoerd Bos was het politiekorps uitgewerkt en mede daarom bereid een boekje open te doen over zijn oude werkgever. Het werd een verhaal over illegale afluisteroperaties, strafbare uitlokkingen en chantage van onschuldige Zaankanters. De PID hield zelfs de speeltuinclub van Wormerveer en de Zaandamse buurtvereniging Oit en Tois in de gaten. De reden: ze hadden communistische bestuursleden.

Inlichtingendiensten zijn soms lachwekkend en onbeholpen, maar veel vaker gevaarlijk. Het zijn ondemocratische organisaties die menig mensenleven verwoestten. En een adequate controle van hun werkzaamheden is nauwelijks mogelijk. Het wachten is op de volgende minister die zijn/haar tanden stukbijt op de Nederlandse beroepssnuffelaars. 

AIVD

Controleer de controleurs

19 jan

Stichting Argus is goed bezig. Waar de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) en de ‘Commissie Stiekem’ (de fractievoorzitters in de Tweede Kamer die toezicht dienen te houden op de Nederlandse inlichtingendiensten) keer op keer machteloze sputteraars blijken te zijn, haalt Argus het ene na het andere ooit als ‘geheim’ gekwalificeerde stuk boven water. Om het daarna op internet te zetten.

Inmiddels zijn op de website www.stichtingargus.nl vele duizenden pagina’s te vinden over en van de BVD, haar opvolger AIVD en hun zusterorganisaties. Veelal gecensureerd -de diensten willen nu eenmaal lang niet alles prijsgeven over hun gewroet in de onder- en bovenwereld-, maar desondanks een openbaring. Met name publicisten zouden meer gebruik moeten maken van deze schat.

Bijna elke maand openbaart de stichting nieuwe vondsten. Met enige regelmaat duikt daarin ook de Zaanstreek op, al was het maar omdat de Binnenlandse Veiligheidsdienst de ‘rooie’ Zaanstreek nauwlettend in de gaten hield. Je wist het immers maar nooit met Marcus Bakker en zijn communistische kornuiten.

Eergisteren kwamen er nieuwe teksten op het net over RARA, de actiegroep die er niet voor terugschrok om bommen te plaatsen en branden te stichten ter bestrijding van, onder meer, de apartheid in Zuidelijk Afrika. Tot hun doelwitten hoorden de Shell-stations, waar ze pompslangen doorsneden en brandbommen naar binnen gooiden.

In juni 1987 werd ook het Shell-station bij het Zaandamse Vijfhoekpark in de as gelegd. Het pand ging geheel verloren. Daags erna claimde RARA de aanslag. Over de verwarring die ontstond na het RARA-communiqué en andere RARA-acties kunt u hier lezen. Mij staat vooral nog helder voor de geest dat ik diezelfde week werd ik gebeld door een journaliste van een regionale krant. Ze wist dat ik betrokken was bij anti-apartheidscampagnes en contacten had met verschillende actiegroepen. En ze was benieuwd naar de daders van de Zaanse aanslag en hun motieven. Vandaar haar vraag: “Kunt u mij voor een interview in contact brengen met iemand van RARA ? Dat interview mag eventueel ook anoniem.”

Right. Je steekt een pompstation in brand. Stuurt daarover een niet ondertekend persbericht weg. Weet dat er al snel een paar jaar celstraf staat op zo’n misdrijf. Hoe groot is dan de kans dat je verbaal leegloopt tegen een journaliste van een regionale krant, al dan niet anoniem? 

Ik kende overigens niemand van RARA. En al snel werd duidelijk dat de Zaandamse brand was gesticht door een inbreker, en niet door activisten. Einde verhaal. Wat resteerde was een vermakelijke herinnering. En vanaf nu dus de geopenbaarde BVD-verslagen. 

RARA

Plasterk bezuinigt slim

7 jun

Het lijkt er op dat Ronald Plasterk meerdere vliegen in één klap probeert te treffen. Ik was gisteren een uur op bezoek in zijn ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Aan het parket met visgraatmotief en de marmeren wanden aldaar kon ik het niet aflezen, maar ook deze bewindsman moet stevig bezuinigen. Deze week werd bekend dat de door hem geleide Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst zo zwaar dient in te leveren dat er honderden medewerkers afvloeien. (Hoe meer, hoe beter, wat mij betreft. Maar dat terzijde.) 

Vrijwel tegelijk maakte Plasterk bekend dat de Wet Openbaarheid van Bestuur op de helling kan. Nederland houdt in vergelijking met veel andere democratieën te veel documenten te lang geheim en dat moet volgens hem anders. Kort samengevat: alles is openbaar, tenzij het echt niet anders kan.

De dienst die verreweg het meest geheim houdt is de AIVD. Het kost onderzoekers en andere betrokkenen de grootst mogelijke moeite om snippertjes uit de AIVD-dossiers tevoorschijn te krijgen. Zelfs stukken die bij provinciale archieven voor het grijpen liggen, bestempelt de AIVD tot in de eeuwigheid als geheim.

Tegelijkertijd komen de archieven er zelf ook niet helemaal uit. Bij het Nationaal Archief vond ik gisteren lange namenlijsten van Zaanse NSB’ers. Bij de meeste andere archieven liggen die veilig weggestopt in een kluis, want geheim. Om maar een willekeurig voorbeeld te noemen.

Terugkomend op die vliegen uit de eerste regel: ik ben het met de minister eens. Maak alles inzichtelijk, behalve als het -bijvoorbeeld om privacyredenen- echt niet anders kan. Bijkomend voordeel: al die censuurambtenaren (het moeten er honderden zijn) kunnen zich gaan bezighouden met ander werk.

Het proces tegen de AIVD

26 feb

Het duurde vele, vele maanden, maar op 28 maart mag ik dan eindelijk mijn klaagzang over de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst loslaten op de rechtbank in Den Haag. Het verhaal is overzichtelijk. Ik ben al geruime tijd bezig met het in boekvorm gieten van het leven van Max Lewin (1919-2011). Deze kleurrijke Amsterdammer was de oprichter van Radio Veronica en van een groot aantal radicaal-rechtse politieke partijen, organisaties en bladen. Tegelijkertijd spioneerde hij langdurig voor de DDR. Interessante materie voor een biografie, meende ik.

De Binnenlandse Veiligheidsdienst, de voorloper van de AIVD, hield Lewin tientallen jaren in de gaten. De AIVD  heeft dan ook een stevig dossier over hem. Sinds 2002 is er een wet die het mogelijk maakt dat de AIVD (delen van) dossiers vrijgeeft, tenzij het landsbelang of de privacy van levende mensen in het geding is. Maar dat speelt allemaal niet bij Max Lewin. De man is dood, er is geen familie in de eerste of tweede lijn die geschaad kan worden, Oost-Duitsland bestaat niet meer, de Stasi is opgeheven en geen van de organisaties die Lewin ooit begon (met uitzondering van Veronica) vertoont nog levenstekenen.

Desondanks ligt de AIVD dwars. Mondjesmaat verkreeg ik wat gegevens. Na bezwaar te hebben aangetekend gunde de minister van Binnenlandse Zaken me nog een kliekje. Tegelijkertijd ontdekte ik dat enkele andere personen ook informatie over (organisaties van) Lewin hadden ontvangen. Andere informatie. Ondanks de AIVD-bezwering dat ze voor mij een grondige zoektocht hadden ondernomen om stukken boven water te krijgen was er dus meer. Veel meer. Maar overdragen: ho maar.

Inzet tijdens de rechtszaak is of de AIVD historisch onderzoek mag hinderen en selectief te werk mag gaan, een werkwijze waarvan veel onderzoekers en zelfs het Nationaal Archief last hebben. Over een paar maanden weten we meer.

Max Lewin

Het gelijk van Roel van Duijn

31 jan

Ai, gevoelige tik voor Piet Hein Donner. Toen minister van onder meer Binnenlandse Zaken, nu vice-president van de Raad van State. In beide hoedanigheden krijgt hij van de Nationale Ombudsman een stevige oorvijg.

Oud-provo en ex-Kabouter Roel van Duijn doet al veel jaren pogingen om zijn BVD-dossier boven water te krijgen. De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst werkt die wens echter al net zo lang tegen. In arren moede schreef Van Duijn daarom Ombudsman Alex Brenninkmeijer aan. Zijn insteek: minister Donner blokkeerde een onderzoek van de Commissie van Toezicht betreffende de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten naar de spionagepraktijken jegens Van Duijn.

Gisteren ontving Van Duijn bericht van Brenninkmeijer. Die heeft op alle mogelijke manieren geprobeerd om de AIVD tot meer openheid te bewegen, tot informele gesprekken met inlichtingenhoofd Bertholee himself aan toe. Allemaal tevergeefs. Brenninkmeijer hoopte ‘dat de heer Donner onder druk van de Tweede Kamer zijn standpunt om uw klachten niet in behandeling te nemen alsnog zou wijzigen. Dit laatste is helaas niet het geval geweest’. Enkele andere citaten uit Brenninkmeijers brief: “Ik vind het niet transparant dat u zoveel moeite heeft moeten doen om uiteindelijk de openbaarheid te krijgen waar u recht op had. (…) Door zo weinig transparant te handelen ontstaat de indruk dat de overheid tegenover u iets te verbergen heeft. (…) Mij is opgevallen dat de AIVD sterk de nadruk legt op de grenzen die de rechtmatigheid aan zijn opereren stelt, maar naar mijn overtuiging onvoldoende aandacht heeft voor de behoorlijkheid. (…) Het meest problematische is dat bij het werk van veiligheidsdiensten onvoldoende helderheid is over hun werkwijze en de grenzen die zij in acht moeten nemen. Daardoor ontstaat het beeld dat alles geoorloofd is en vanuit rechtstatelijk oogpunt is dat natuurlijk niet verdedigbaar. Het is onbevredigend dat u uiteindelijk anno 2012 na een lange juridische strijd materiaal in handen krijgt op grond waarvan bij u twijfel is gerezen of de BVD tientallen jaren geleden rechtmatig en behoorlijk heeft gehandeld. Bovendien is het onbevredigend dat de overheid, bij monde van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, weigert om nader onderzoek in te stellen of te laten instellen. Ik vind dat een onverstandige keuze.”

Boem. Knock out in de eerste ronde. Kan iemand Piet Hein Donner -toen verantwoordelijk minister, nu als Staatsraad medeverantwoordelijk voor besluiten over de AIVD- even afvoeren naar een plekje waar hij verder geen kwaad kan?

De BVD en de Surinaamse Decembermoorden

12 dec

Gisteren het een en ander over de Binnenlandse Veiligheidsdienst, vandaag nog wat meer. 

Afgelopen maandag deed oud-minister Jan Pronk een oproep aan de Nederlandse regering om documenten vrij te geven over de onder leiding van Desi Bouterse in 1982 gepleegde Decembermoorden. Pronk in Het Parool: “Recentelijk heeft de Nederlandse overheid nog besloten om relevante documenten over het Suriname van 1980 tot 1982 geheim te houden tot 2060. Tegen die tijd zijn alle mensen die tijdens de Decembermoorden leefden, hoogstwaarschijnlijk dood. Ik vind dat alle papieren die meer duidelijkheid werpen op wat er in die jaren in het land is gebeurd, nu al openbaar gemaakt moeten worden.”

Ik ben het volledig eens met Pronk. Hoe eerder er duidelijkheid komt, hoe beter. Maar helaas zitten de archieven potdicht. Er zijn wat gecensureerde BVD-stukken over Bouterses moordpartij uit onder meer 1982 op internet te vinden, maar veel is het niet. Hieronder heb ik een pagina geplaatst uit een ander BVD-verslag, uit 1984. Let op de vele witgekalkte zinnen, het resultaat van de AIVD-censuur.

Het aparte is dat dit en andere dossiers ook in z’n geheel te lezen zijn, met alle bijbehorende namen en andere saillante details. Bij het Noord-Hollands Archief liggen geheime BVD-maandoverzichten van april 1976 tot en met december 1977 en kwartaaloverzichten uit medio 1978, alsmede uit geheel 1984 en 1985. Er is iets heel erg fout gegaan, want die overzichten hadden destijds vernietigd moeten worden. Het is namelijk nog altijd niet de bedoeling van BVD-opvolger AIVD dat iemand deze stukken in zijn geheel kan lezen. Staatsgeheim, weet je wel.

Onderzoekers, journalisten, historici: spoed u naar het Noord-Hollands Archief in Haarlem. Ik heb al die verslagen doorgenomen en er zit brisant materiaal bij. Enkele biografen zijn al erg blij geworden na mijn advies er eens een kijkje te gaan nemen, maar ook de andere liefhebbers moeten er bijkunnen. Helaas voor Jan Pronk c.s. zijn de stukken over de periode 1980-1982 afwezig, maar er is nog wel andere informatie over Bouterse en zijn kameraden. Wel eerst even schriftelijk toestemming vragen aan de directeur van het Noord-Hollands Archief, maar dat zou een formaliteit moeten zijn. Het archiefnummer is 611, het inventarisnummer 74.

Veel leesplezier.

En dan nog even dit. Vanavond spreekt oud-Provo Roel van Duijn in De Groote Weiver (Industrieweg 1a, Wormerveer) over zijn ervaringen met de BVD en de AIVD. Van Duijn werd (en wordt?) al tientallen jaren in de gaten gehouden en presenteerde daarover een paar maanden geleden een aandachttrekkend, uiterst leesbaar boek. Aanvang 20.00 uur, entree gratis. Ik zorg dat er ter plekke tientallen, destijds geheime BVD-documenten worden geëxposeerd over de activiteiten van de dienst in de Zaanstreek.

Suriname      

Raymond Westerling kwart eeuw dood

26 nov

Vandaag precies 25 jaar geleden overleed Raymond Westerling. In Purmerend, een plaats die je niet onmiddellijk verwacht bij deze omstreden, kleurrijke oud-militair. Al jarenlang wordt er gewerkt aan de biografie van Westerling, die de leiding had bij politionele acties waarbij in Nederlands-Indië duizenden mensen werden vermoord. Het kan een mooi en onthullend boek worden. Helaas doet, zoals veel vaker, de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst krampachtig. Nederlands-Indië bestaat niet meer, Westerling is dood en dat geldt ook voor bijna alle mensen met wie hij samenwerkte. Desondanks houdt de geheime dienst Westerlings dossier zo goed als gesloten. Het landsbelang zou niet gediend zijn bij openbaarmaking.

De AIVD ligt al vele jaren in de clinch met het Nationaal Archief over de vraag wat er wel en niet kan worden overgedragen aan die laatste instantie. De AIVD kreeg afgelopen week weer een tik op de vingers, omdat ze de persvrijheid beknotte. De AIVD verliest regelmatig beroeps- en rechtszaken als er om openbaarmaking wordt gevraagd. Desondanks was, is en blijft de AIVD een staat binnen de staat, met geheel eigen spelregels. En daardoor is de dienst levensgevaarlijk.

Waar blijft het kabinet dat radicaal durft in te grijpen bij de sectie stiekem?

Raymond Westerling (1919-1987)

Liesbeth Spies

22 aug

Op de vraag hoe de status quo te handhaven is het antwoord: Liesbeth Spies. In de korte tijd dat ze minister van BZK is heeft ze haar behoudende stempel weten te drukken op meerdere controversiële onderwerpen. De hoogste rechtscolleges vinden dat de vrouwenhatende SGP discrimineert, maar Liesbeth weigert in te grijpen. De Kamermeerderheid wil af van het fenomeen weigerambtenaar, maar Liesbeth schuift die aangenomen motie gewoon terzijde. En nu staat ze de Nederlandse inlichtingendiensten terzijde, daar waar die elke schijn van openheid en transparantie willen blokkeren.

Zoals bekend maken de AIVD en (in mindere mate) de MIVD sinds jaar en dag mensen kapot zonder daar verantwoording voor te hoeven afleggen. Dat gebeurt onder het motto dat de staatsveiligheid beschermd dient te worden. En dus hebben de Nederlandse geheime diensten -ik overdrijf niet- honderdduizenden persoonsdossiers aangelegd. Ze blokkeren sollicitaties van onschuldige mensen. Ze spioneren en infiltreren, ook al gaat het om organiaties die niets op hun kerfstok hebben. Het is een staat binnen de staat, en dus levensgevaarlijk.

De afgelopen jaren heeft de Commissie van Toezicht betreffende de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten onderzoek gedaan naar de vraag of er niet wat meer openheid betracht kan worden bij de AIVD en de MIVD. Het antwoord is ja. Maar daarbij is duidelijk buiten verantwoordelijk minister Spies gerekend. Op elk van de CTIVD-aanbevelingen zegt ze die te negeren, nader te willen bestuderen of extra onderzoek te willen laten verrichten. Het gevolg: alles blijft zoals het is. En de inlichtingendiensten kunnen als vanouds doorgaan met hun schimmige werkzaamheden.

Kies Spies en neem je verlies.