Archief | Divers RSS feed for this section

Bij de dood van Rutger Hauer

24 jul

Vorig jaar had ik voor het laatst contact met hem. “Ik ga het herlezen”, mailde hij in maart 2018. “Als ik je boek kan terugvinden in mijn chaos.” Dat boek betrof mijn biografie over Walraven van Hall. Rutger Hauer had jarenlang geprobeerd een speelfilm van de grond te tillen over deze Zaanse verzetsman. Op zijn verzoek waren twee beoogde scenarioschrijvers naar Zaandam gereisd om de mogelijkheden te verkennen. Ik leidde ze rond door de Westzijde, zij brachten verslag uit aan Rutger Hauer. Maar die kreeg de financiering niet rond van wat zijn speelfilmdebuut als regisseur moest worden. En er was nog een reden waarom het misliep, schreef hij: “Met veel goedwil en research kwam er uiteindelijk een scenario op tafel waarvan ik vond dat het te plat was en zeker geen recht deed aan het verhaal van Walraven. De eerste schrijfster van het scenario had geen ervaren en dat bleek dus ook. Het geheel is uiteindelijk vooral door te veel aan ego van een aantal mensen kapot gelopen. Met bloedend hart heb ik dat moeten aanzien.”
Hij was benieuwd naar Bankier van het verzet, de film over Van Hall die vorig jaar wèl de bioscoop haalde. Het resultaat viel hem niet mee. “Pijnlijk en brutaal zoals de belangrijkste feiten dan wel verbogen of verbloemd waren in deze versie.” En verwijzend naar de Eerebegraafplaats in Bloemendaal waar Walraven van Hall begraven ligt: “Enfin, duinzand er over. Over een zo rijk leven en breeddenkende ziel. Met groot verdriet en tegenzin. Bah.”

Ik kon me wel vinden in zijn woorden en had graag gezien dat Rutger Hauer de film had gedraaid. Helaas, het mocht niet zo zijn.

 

Advertenties

Zaanse Spanjestrijders

18 apr

Het kostte weinig tijd om de 188 pagina’s van het in april 2019 uitgebrachte boek De Zaanse Spanjestrijders door te nemen. Het is een vlot geschreven overzicht van de vijfentwintig Zaanse mannen en die ene vrouw die zich in de Spaanse burgeroorlog begaven. En daardoor lezen hun lotgevallen makkelijk weg. De 26 droegen op hun wijze een steentje bij aan de strijd tegen Franco. Dat de afloop in het voordeel van de dictator uitpakte kun je deze mengelmoes van communisten, anarchisten en sociaal-democraten niet verwijten.
Pim Ligtvoet en Willemien Schenkeveld hebben op een heldere en overzichtelijke manier de Zaanse, soms dodelijk verlopende avonturen in dat verre buitenland op een rij gezet, waardoor de hoofdpersonen weer even tot leven komen. Her en der zitten er wat foutjes in de tekst – Zaandam had niet de eerste socialistische burgemeester van Nederland, om maar een voorbeeld te noemen -, maar dat maakt de inhoud van deze publicatie niet minder waardevol voor geschiedvorsers.

De BVD deed met u mee

21 feb

Een week of wat geleden nam ik op verzoek van de NTR plaats voor de camera om iets te vertellen over de activiteiten van de Nederlandse inlichtingendienst tegen de Zaanse afdeling van de CPN. Het resultaat is eind april of in mei te zien op tv, via een nog titelloos programma over Nederland in de jaren vijftig. Over die oude communistenjagers bestaan veel anekdotes, maar het verhaal dat ik deze week tegenkwam in het opinieblad Argus kende ik nog niet. Aan het woord komt de voormalige BVD’er Jan van den Ende.
Ik citeer: “Ik werd eind jaren veertig naar een openbare CPN-bijeenkomst in de Zaanstreek gestuurd om achter de identiteit te komen van de spreker, die met de schuilnaam Jansen was aangekondigd. Ik ga naar die vergadering en volg daarna die Jansen naar Amsterdam. Hij ging niet naar huis, maar naar het partijbureau Felix Meritis. Daar bleef hij tot ’s nachts één uur. En ik maar posten. De man verliet het pand, liep een heel eind en ging een woning binnen in een buitenwijk. Ik wacht tot het licht bij hem uit is, ga naar die deur toe om op het naambordje te kijken. En zie: daar stond Jansen op. Die man heette echt Jansen! Wat wisten we nou van communisten? Zo’n dienst heeft gewoon niks als die begint. En dan bedoel ik ook niks.”

Miljoenen gingen er jaarlijks op aan deze gleufhoedenbrigade. Jan van den Ende wist het al. De Binnenlandse Veiligheidsdienst had inderdaad niks. Niet aan het begin overigens, zoals hij dacht, maar aan het eind.
Op 23 mei meer, bij de NTR om 20.25 uur op NPO 2.

Hoogleraar waarschuwt: ‘Pietendebat loopt gevaar’

18 nov

ZAANSTAD (ESP) – Het Pietendebat loopt gevaar, waarschuwt hoogleraar F. Akkermans van de Zaanse Hogeschool. Steeds meer mensen zouden verklaren moe te zijn van de jaarlijks terugkerende discussie over Zwarte Piet. Om het stilletjes wegsterven ervan te voorkomen, bepleit Akkermans daarom plaatsing van deze typisch Nederlandse gedachtewisseling op de Unesco-lijst van immaterieel erfgoed. 

Onderzoek wijst uit dat sinds het formele begin van het Pietendebat (2011) er na een aanvankelijke opbouw nu een teruggang zichtbaar is. Daarin schuilt volgens professor Akkermans het gevaar dat deze traditie verdwijnt. “Nadat blokkeerfriezen in 2017 activisten tegen Zwarte Piet tegenhielden, zag je de eerste tekenen dat mensen moe werden van het gebekvecht over de Pietenkleur. In 2018, voorafgaand aan de landelijke intocht in Zaanstad, zag je die vermoeidheidsverschijnselen steeds vaker opduiken. Dat is zorgelijk.”

Tijdens de Zaanse intocht op 17 november viel op dat het aantal demonstranten voor en tegen Zwarte Piet op twee handen te tellen was. Eén van de vier demonstratievakken bleef zelfs leeg. Bovendien beperkten de fysieke confrontaties tussen voor- en tegenstanders in Zaanstad zich tot één man die stenen gooide naar betogers tegen Zwarte Piet. Het tekent volgens Akkermans de teruggang van het debat. Akkermans: “Het wordt tijd dat het kabinet stelling neemt. Met een uitspraak van premier Rutte alleen dat Zwarte Piet nu eenmaal zwart is komen we er niet. Zo’n opmerking bevordert weliswaar even de discussie, maar na een paar dagen zakt de commotie weer weg. Het is tijd voor structurele maatregelen om deze traditie te behouden.”

Volgens Akkermans is het hoog tijd om maatregelen te nemen. “De regering zou om te beginnen aan de Unesco moeten verzoeken om het Nederlandse Pietendebat op de lijst van immaterieel erfgoed te plaatsen. Gebeurt dat niet, dan lopen we het risico dat er binnen enkele jaren consensus is over de kleur van Piet. Daarmee verdwijnt er opnieuw een traditie, die ik zou willen typeren als oer-Hollands bakkeleien. En dat moeten we niet willen met z’n allen.”

Dat het kabinet inderdaad een verzoek gaat indienen om het Pietendebat tot immaterieel erfgoed te verklaren kon de Rijksvoorlichtingsdienst nog niet bevestigen.

 

An Erics Satirics Production

 

De navel van de gemeenteraad

21 sep

De bewoners zaten al uren op de publieke tribune van het gemeentehuis in Zaanstad. Ze zagen en hoorden hoe de volksvertegenwoordigers langdurig spraken over hun reglement van orde. Amendementen en moties over het verplaatsen van komma’s in de regeltjes voor raadsleden passeerden de revue. Af en toe was er een schorsing, omdat fracties met elkaar wilden overleggen.
Voor en na de reglementbespreking ging het ook al over interne zaken. Er was een oud-raadslid overleden dat herdacht werd. En er werd een wethouder in het zonnetje gezet. Hij kreeg een koninklijke onderscheiding omdat hij meer dan twaalf jaar op het pluche was blijven zitten.
Inmiddels was het half elf geweest. De bewoners begonnen moe te worden. Morgen was het weer vroeg dag, maar de raadsvergadering leek nog lang te gaan duren. Nu was de vraag aan de orde of er op de Westzijde 30 of 50 mocht worden gereden. Best belangrijk. Alleen hadden de raadsleden daarover een half jaar terug ook al gedebatteerd. Dezelfde motie als destijds werd nogmaals ingediend. Hoewel duidelijk was dat dit voorstel een meerderheid had, wilde zo ongeveer iedereen er nog iets over zeggen. Waarna het besluit viel om de motie in te trekken. Er moest eerst nog onderzoek plaatsvinden naar de voors en tegens.
De burgers op de tribune keken met steeds kleiner wordende oogjes om zich heen. Wie waren al die raadsleden eigenlijk? Van de helft kon je alleen de ruggen zien en bij de andere helft waren de naambordjes zo klein dat je ze niet kon lezen. Zelfs de partijnaam was te bescheiden afgedrukt om te kunnen zien. Bovendien was het zaalgeluid zo afgesteld dat je soms fragmenten miste.
Het was de burgers eerder al opgevallen dat de raadsleden ook op andere manieren lastig te bereiken bleken. Voorheen stonden ze met hun adressen in de gemeentegids. Die gids was inmiddels afgeschaft. Op de gemeentelijke website stonden ze nog wel, maar zelfs hun woonplaats bleef daar geheim. Er resteerde alleen een mailadres om contact te leggen. Hoe zouden mensen zonder internet dat toch doen?
Het was inmiddels elf uur geweest. Nu was het toch bijna de beurt aan hún onderwerp, de mogelijke wijziging van hun straatnaam. Alleen diende er eerst nog een motie te worden behandeld over alweer een interne aangelegenheid. De vraag was of de gemeentelijke cateraar wel of niet hapjes met of zonder vlees mocht serveren. En of die vegetarische hapjes dan ook veganistisch moesten zijn. Er werd nog even gekibbeld en vervolgens opnieuw gestemd, omdat de wethouder iets toezegde en ook weer niet.
Kwart over elf. De bewoners gingen rechtop zitten. Zou het eindelijk gebeuren? Kwam de vraag aan bod of hun straatnaam werd veranderd?
De vergadervoorzitter zette zijn microfoon aan. Het was al laat, zei hij. Hij stelde voor om de motie over de straatnaam de volgende keer op de agenda te zetten. Eén voor één lieten de fractievoorzitters weten het daar mee eens te zijn. Eentje zei nog wel dat hij het sneu vond voor de mensen op de publieke tribune, die al die tijd voor niets hadden gewacht. Daarna was de vergadering afgelopen en mocht iedereen naar huis.
De bewoners trokken hun jassen aan en liepen de lange trap af naar de uitgang. Ze waren moe. Ze waren verdrietig. En ze waren eigenlijk ook wel een beetje kwaad. 
Hoe noemden die politici dat ook alweer? Iets met een kloof en burgers en politiek?

De PVV-Zaanstad als leugenproducent

29 jul

De Partij voor de Vrijheid zit nog geen half jaar in de gemeenteraad van Zaanstad, maar stelt nu al de norm bij het verspreiden van leugens. Dat begon in mei 2018 met een partijtweet over Houssein, een Zaankanter die zijn jongste zoon verloor aan terreurorganisatie IS. Houssein was volgens de PVV ‘een ronselaar voor Syriëgangers’. Vooralsnog bestaan er alleen bewijzen van het tegendeel -Houssein ageert keer op keer openlijk tegen radicalisme en fundamentalisme-, maar voor de PVV was dat geen reden om de beschuldiging terug te nemen. Het kwam ze dan ook te staan op een aangifte wegens smaad en laster.

Op 15 juli was het weer raak. Fractielid Koert Calkhoven -ex-fractievoorzitter en (hopelijk) ex-stalker– was amper terug van een vele weken durende vakantie (de verkiezingscampagne had hem blijkbaar zo uitgeput dat hij vrijwel meteen na zijn installatie als raadslid de reiskoffers inpakte), toen hij eveneens besloot om de islam te besmeuren. Hij gebruikte daarvoor een artikel van de extreemrechtse hoax-site De Dagelijkse Standaard. (Dat is overigens een website waarvoor het derde Zaanse PVV-raadslid, Homme Heida, voorheen stukjes schreef.) DDS citeerde uit een kort daarvoor gehouden toespraak van een Noorse bevelhebber. “Europa moet islam vernietigen als het wil overleven”, zou de militaire opperbaas onder meer hebben gezegd. Calkhoven retweette dat bericht gretig. Zowel hijzelf als DDS werd er daarna op gewezen dat zowel de genoemde datum als de speechvertaling van geen kant klopte. DDS rectificeerde vervolgens, Calkhoven niet.      

Twee dagen later vond Calkhoven het tijd voor een nieuw staaltje moslimgerelateerde onzin. Hij verspreidde via Twitter een ingezonden brief van ene Leo Tas uit België. Die stoorde zich er aan dat in België hoofddoeken op een paspoortfoto worden toegestaan, terwijl dat ‘in Marokko verboden is’. Een bescheiden zoektocht via Google had Calkhoven kunnen leren dat een foto met hoofddoek in Marokko eveneens is toegestaan. Ook ditmaal verwijderde het PVV-raadslid de gewraakte tekst niet, hoewel meerdere mensen hem wezen op de omissie.

 

Nu was het de beurt aan fractiegenoot Peter van Haasen. Die retweette op 27 juli twee foto’s, met de eigen toevoeging ‘Het valt best mee met de islamisering van Nederland. #sarcasme’. Eentje toonde een topless stel (“Nederland toen”), eentje een in nikaab gehuld duo op -schijnbaar- hetzelfde strand (“Nederland nu”). In werkelijkheid werd de eerste foto in 1986 gemaakt in Lloret de Mar en de tweede in 2012 in Libanon. Maar die nuances pasten uiteraard niet in de PVV-ideologie.

  

In relatief korte tijd zijn diverse Zaanse PVV’ers er in geslaagd om een deel van de bevolking te besmeuren met leugens. Haatzaaiberichten worden niet teruggenomen, ondanks verzoeken daartoe. Excuses blijven achterwege.
Ik ben benieuwd wanneer de raadsleden die zich wèl fatsoenlijk gedragen of het college van B&W -liefst publiekelijk- laten weten dat er grenzen zijn overschreden. 

 

 

Nieuw: ‘Strijd. Het Zaanse verzet (1940-1945)’

26 mrt


De Tweede Wereldoorlog was smerig en ongewis. De Zaankanters die zich keerden tegen de bezetter en zijn handlangers pionierden en probeerden, onwennig als ze waren met de spelregels van de nieuwe, nazistische orde. Dat leidde tot grootse daden, maar ook tot onzekerheden, fouten en soms bovenmenselijke spanningen.
Aan de hand van enkele tientallen Zaanse verzetsstrijders toont mijn nieuwe boek Strijd. Het Zaanse verzet (1940-1945) zowel de veelzijdigheid van het ondergrondse werk als de zoektocht van de stoutmoedigen die tijdens de bezetting hun nek uitstaken.
Alle geportretteerden in deze publicatie namen hun verantwoordelijkheid toen het er op aankwam, soms met fatale gevolgen. Mededogen, altruïsme, (wan-)hoop, wraakgevoelens, opportunisme, levensovertuiging; er was een veelheid aan motieven om het gevecht aan te gaan. Maar wat en hoe ze dat ook deden, de uitvoerders keken niet weg. Ze kozen, daar waar de meerderheid van de bevolking zich -overigens om begrijpelijke redenen- afzijdig hield. Of die keuzes de juiste waren, viel vaak pas achteraf vast te stellen.
Strijd is een poging om de breedte te schetsen van het verzet in de regio, van de gewapende durfal tot de verzorger van onderduikers, van de ondergrondse regelneef tot de koerierster. Beoogd is om via hun wederwaardigheden zowel de diversiteit als de onvermijdelijke rommeligheid van de illegaliteit te tonen.
Strijd (140 pagina’s) kan worden gelezen als een ode aan de Zaankanters die immense risico’s opzochten in een tijd dat je ter vergroting van de overlevingskansen beter kon wegduiken. Door hun bijzondere daden voor het voetlicht te brengen, worden hopelijk ook de vele honderden andere Zaanse verzetsmensen geëerd die tot nu toe in de geschiedschrijving onzichtbaar zijn.

Strijd. Het Zaanse verzet (1940-1945) is vanaf nu voor €17,50 verkrijgbaar via elke Nederlandse boekwinkel en Bol.com.