Archief | Cultuur RSS feed for this section

Hogendijk

30 mrt

‘Een metershoog gaasdoek’ met een afdruk van een door Claude Monet geschilderd molenlandschap is verdwenen van de Hogendijk, aldus Dagblad Zaanstreek. Twee meter was het, op z’n hoogst, en het verdween al ergens vorige week. Zonde, maar je kunt er op wachten dat de rest ook verdwijnt. Of beschadigt. De doeken zijn net iets te kwetsbaar voor die plek. Dit werk heeft het ongeveer twee maanden volgehouden. Eens zien hoe lang de rest blijft hangen.

Het idee is en blijft overigens leuk en Heleen Suverink, die werd benaderd om de langdurig leegstaande kave bij Hogendijk 50 aan het zicht te ontrekken, heeft goed werk geleverd. Het wordt daarachter binnenkort overigens ook leuk. In mijn wijkkrant lees ik dat er een moestuin aangelegd gaat worden op de plek waar tot een paar jaar geleden enkele panden stonden. Wie dat gaat doen stond er niet bij, maar ik durf wel de weddenschap aan dat stadsdichter Bas Husslage hier achter zit. Bas, succes!  

Het door Monet geschilderde Blauwe Huis op de Hogendijk. Waar toen een schutting stond, verbergen de doeken van Heleen Snuverink nu een lege kavel annex illegale vuilstort.

Freek de Jonge

25 mrt

Een beetje overkill is het wel. Het Zaantheater herbergde al een door Hella de Jonge gemaakt beeld van Freek de Jonge en een gedicht in de aula van diezelfde Freek,alsmede wat poëzie van zijn hand op een bank voor het theater. Hij mocht destijds ook nog eens het Zaantheater openen, samen met Beatrix. En nu komt daar tevens een grote foto van zijn hoofd bij, eveneens in de schouwburghal. Directeur Piet de Koning is onverzadigbaar waar het gaat om Freek, zoveel is duidelijk.

Gelukkig blijft het niet bij deze Muiderberger. Ook andere artiesten met Zaanse wortels zullen worden vereeuwigd, waarna hun beeltenis een plek krijgt in het theater. Denk aan Najib Amhali en Lenette van Dongen. Huub van der Lubbe wellicht. Ali B. Wie weet George van Houts. Margriet Eshuijs. Stanley Burleson. En wat te denken van oud-Oostzaner Joop van den Ende?

The sky is the limit. Goed idee van het Zaantheater. 

Merlijn Twaalfhoven

23 mrt

In 2006 werd Merlijn Twaalfhoven benoemd tot allereerste stadscomponist van Zaanstad. Twee jaar lang creëerde hij in die hoedanigheid spannende, intrigerende en verrassende composities voor de stad.
Vandaag werd bekend dat Merlijn een UNESCO-onderscheiding krijgt voor zijn pogingen om met muziek grenzen tussen culturen te overbruggen. De prijs wordt op 13 april uitgereikt in Parijs. Het is de tweede keer dat de UNESCO haar waardering uitspreekt voor de inspanningen van Merlijn Twaalfhoven, die inmiddels internationaal actief is.
Merlijn, gefeliciteerd.

Kader Abdolah

17 mrt

Neersabelen is een vak. En dat vak beheerst Arie Storm heel aardig. In Het Parool recenseerde Storm gisteren de nieuwste roman van Kader Abdolah, de man die dit jaar ook het boekenweekgeschenk schreef. Openingszin van de vernietigende recensie (één ster): “Kader Abdolah kan veel, maar schrijven hoort daar helaas niet bij.”

Ik geloof Arie Storm op zijn woord. Hetgeen ik tot nu toe van Abdolah las was mijns inziens niet te pruimen. Lange en wollige zinnen, gekunstelde metaforen en dat alles in breed uitgesponnen verhalen waarin niets gebeurde. Dat de Volkskrant eerder dit jaar een punt zette achter de jarenlange samenwerking met Abdolah -hij was daar columnist- berouwde me niet.

Ooit zat ik samen met Abdolah en vier andere gasten in een forum. Het werd een one man show. Geef Abdolah een microfoon en je komt niet meer van hem af. Zelfs de gespreksleider kreeg die middag van hem te horen dat hij stil moest zijn.

Eigenlijk, alles optellend, vind ik Kader Abdolah een ietwat onaangename man. Minstens zo onaangenaam als Arie Storm moet zijn.

Gebedshuizen

13 mrt

De teloorgang van vele Zaanse gebedshuizen zou mij, zelfverklaard heiden, genoegen moeten doen. Het omgekeerde is het geval. Ik zit er niet mee dat het aantal gelovigen sterk is teruggelopen. Zelf denken lijkt me nog altijd verstandiger dan vertrouwen op een bij elkaar gefantaseerd opperwezen. Maar de toekomst van al die Zaanse kerken en die ene synagoge staat wel onder grote druk.

De doopsgezinden bijvoorbeeld hebben in de Zaanstreek een handvol vermaningen. Stuk voor stuk prachtige, meestal eeuwenoude gebouwen. Monumentale pareltjes, van binnen en van buiten. Maar het aantal Mennonieten is inmiddels zo klein geworden dat het onvermijdelijk komt tot het afstoten van gebedshuizen. Die van Wormerveer is al overgedragen, aan de Historische Vereniging aldaar. Vraag is wie de andere bewerkelijke, veelal houten vermaningen kan exploiteren en onderhouden.

Hoe het met het bezoek aan de moskeeën gaat, weet ik niet. De bezoekers ervan zijn echter ondergebracht in veelal eenvoudige ruimtes, zonder eeuwigheidswaarde. Als die verdwijnen is er gee man overboord. Voor de mooie Sultan Ahmet Moskee in Poelenburg maak ik een uitzondering, maar die redt zichzelf voorlopig wel.

Diverse katholieke en gereformeerde kerken zijn de afgelopen jaren al van eigenaar veranderd en omgezet in woningen (Zaandam, Wormerveer) of puin. Er zullen er nog wel wat volgen de komende tijd. Te beginnen wellicht met de Zaandijker Kerk, die al veel te lang wordt verwaarloosd. Op 15 maart praat het Wijkoverleg Oud-Zaandijk weer eens over deze kerk, in het bijzijn van de verantwoordelijk wethouder. Hopelijk komt daar iets positiefs uit.

De meest schandalige omgang met een Zaans gebedshuis betreft nog steeds de voormalige synagoge op de Gedempte Gracht. Eigendom van begrafenisondernemer/vastgoedontwikkelaar Dela, die weinig opheeft met joods erfgoed en alleen maar naar de miljoenen kijkt die een eventuele verkoop kan opleveren. Nul compassie bij dit bedrijf voor het oorlogsleed dat aan de synagoge kleeft. Dela is only in it for the money. Bloedgeld, in dit geval. Wat mij betreft komt er een massale boycot van Dela.

Afgelopen week las ik een krantenartikel uit februari 1965. Het was toen precies honderd jaar geleden dat de sjoel werd geopend. “Dat achterafstaande, onopvallende, witte gebouwtje staat er nu eigenlijk alleen nog maar als monument”, schreef de dienstdoende verslaggever. “Een monument voor al diegenen die er niet meer zijn.” De voorzitter van de Nederlands Israëlitische Gemeente in Zaandam, Jacob Drukker, vertelde: “17 januari 1942. Die datum vergeet ik nooit. Nooit, nooit. Woensdags kwamen ze zeggen dat alle joden die week Zaandam moesten verlaten. Midden in de winter werd je op straat gezet. Je liet alles achter, alleen een koffer met dingen die je het meest nodig had en waaraan je het meest was gehecht, namen wij mee.” Hij beschreef ook wat er na de oorlog resteerde van de synagoge: “Er stonden nog vier muren, maar verder was alles kapot, totaal vernield. Er zat geen hout meer in of aan. Niet alleen de Duitsers hadden dat gedaan, ook de Zaandammers, allemaal van die goeie Zaandammers…” De weinige overlevenden restaureerden de synagoge. Om aan het benodigde geld te komen, werd een deel verbouwd tot garage en kwam er in een ander deel een agentschap van Het Parool

Met de synagoge is het nooit meer goed gekomen. Tegenwoordig zitten er winkels in het deels monumentale pand. Het gebouw ziet er shabby uit en is niet meer als synagoge herkenbaar. Zaanstad zou nu eindelijk eens zijn verantwoordelijkheid moeten nemen en zorgen dat de synagoge in de oude luister wordt hersteld. Als eerbetoon aan de honderden vermoorde Zaanse joden.       

   De synagoge voor de oorlog

Gedichten

12 mrt

Aan de vooravond van het Boekenbal en de Boekenweek een pleidooi voor literatuur, in een stad zonder behoorlijke boekwinkel. De gemeenten die tegenwoordig Zaanstad vormen, herberg(d)en nogal wat literair talent. Kinder- en jeugdboekenschrijvers (Hotze de Roos, C. Joh. Kieviet en Dick Laan bijvoorbeeld). Schrijvers voor volwassenen (Simon Gorter, Cor Bruijn, Carry van Bruggen). En een aantal poëzie- en liedtekstenauteurs van naam (Jacob Israël de Haan, Dirk Witte, Willem van Doorn, Huub van der Lubbe, Hans Kuyper, Herman Gorter -hoewel die laatste kort na zijn geboorte al verhuisde uit Wormerveer).

Ik wil die laatste categorie er even uitlichten. Het Gemeentearchief Zaanstad beschikt over ruim vierhonderd dichtbundels die van de 17de tot de 19de eeuw in druk verschenen en de Zaanstreek belichten. Ze zijn verzameld door Jacob Honig Jansz. (1816-1870). Sindsdien zijn er talloze hoogstaande poëzie-uitingen met een Zaans tintje bijgekomen.

Zaanstad telt nogal wat blinde muren en kale schuttingen. Mijn bescheiden advies: sier ze op met Zaanse poëzie. Poëzie over de Zaanstreek en/of gemaakt door dichters met een Zaans tintje. De stad wordt er mooier en aantrekkelijker door. En het voorkomt dat de cultuur hier een al te hoog Toppers-niveau krijgt. Het is bovendien betaalbare cultuur, niet onbelangrijk in deze financieel schrale tijden. Het lijkt me een fijne gemeentelijke opdracht om uit te besteden aan onze nieuwe stadsdichter, Bas Husslage. Desgewenst wil ik wel een handje helpen met uitzoeken. Laat ik alvast beginnen met een kwatrijn van Jacob Israël de Haan, een van Nederlands beste dichters (aldus Gerrit Komrij).

Zeg nog eens weer ‘Sint-Kilda’, dan bloeit open

Onder de lage lucht, de haven van Zaandam.

Stoomers stampen, lossers en laders loopen.

Een barkschip ligt stil, dat uit Zweden kwam. 

Overigens, als het goed is verschijnt er binnenkort een ander kwatrijn van De Haan op de Gedempte Gracht (ik zeg nog niet welk). Het zou een mooi begin kunnen zijn van een wellicht nieuwe Zaanse literaire traditie.     

 

Jacob Israël de Haan (1881-1924)

200 jaar Zaandam

10 mrt

Zaandam bestaat dit jaar twee eeuwen en dat vieren we. Met plat vermaak. En veel drank. Drie dagen lang, in september. En per dag komen er wel honderduizend mensen op af, aldus zakenman/feestvierder Ruud Moes. Dat moeten we met een flinke korrel zout nemen. Moes verkondigde ook al eens een hotel van honderd meter hoog te gaan bouwen tegenover het Zaantheater. Zelfs één meter bleek niet haalbaar. Dus als Moes tegen de krant zegt: “Ik denk dat we het grootste evenement ooit in Zaandam gaan organiseren”, houd dan rekening met een overmaats feestje. Punt.

Omdat we in Zaandam goed zijn in het vereren van dictators (Czaar Peter!) halen we dit keer Napoleon Bonaparte van stal. Die zag in 1811 de Zaan en zou toen ‘sans pareil’ hebben gezegd. Waarna hij in Rusland honderdduizenden soldaten de dood injoeg, als een Hitler avant la lettre. Op 23 september kunnen we getuige zijn van een regiment ‘Franse soldaten’ dat onder leiding van ‘Napoleon’ naar het voormalige stadhuis op de Burcht marcheert. Dat is ook meteen zo’n beetje het enige ‘Zaanse’ feestelement Vervolgens gaat het pas echt los, met de Toppers (René Froger en zijn maatjes), Wolter Kroes -vooruit, die is ook Zaans-, Karin Bloemen, Lee Towers en meer van dergelijke low culture. Er zijn de onvermijdelijke oude ambachten, er komen dansgroepen, er is een TROS-‘Sterrenparade’ en er vaart een botenparade. En dat allemaal voor het luttele bedrag van anderhalf miljoen euro.

Wat een ellende.    

Koetjesreep

28 feb

Veel Zaans erfgoed is vaak belicht, in bladen, boeken en op film. En terecht. Maar volgens mij was er tot voor kort een lacune in de regionaal-historische lectuur. Een geschiedkundig gemis was het. Hij heeft geen plek gekregen in de Zaanse canon. Zelfs de Zaanse Encyclopedie wijdt er geen apart lemma aan. En dat terwijl werkelijk iedere Nederlander, en velen daarbuiten, de smaak kennen. Wat zou Nederland zijn zonder de Koetjesreep? Ooit bedacht in en gemaakt door de Wormerveerse Pette-fabriek. Oer-Hollands, met zijn Delftsblauwe opdruk van een glazig voor zich uitstarende koe. Met nauwelijks cacao. En daardoor spotgoedkoop. Een paar jaar geleden dreigde deze reep uit de handel genomen te worden, maar dat is gelukkig op het nippertje voorkomen.  

Het heeft even geduurd, maar er is nu erkenning. En wel in de vorm van een website  ter ere van de Koetjesreep. Het werd tijd.

Noord-Korea

20 feb

Ik dacht dat de fellow traveler, de man/vrouw die vol enthousiaste verhalen terugkeert uit communistisch China/Cuba/Sovjet-Unie/Albanië/Joegoslavië, wel zo’n beetje was uitgestorven. Maar nee, ze zijn er nog, dergelijke idiots savants.

Vandaag vertoont het Zaandamse filmtheater De Fabriek een aantal Noord-Koreaanse films. Propagandafilms uiteraard, want iets anders kent dat land niet. Deze ‘Dag van de Noord-Koreaanse film’ wordt georganiseerd door de Amsterdammers Remco van Daal en Remco Hellingman. Twee mannen die, aldus de Volkskrant van gisteren, ‘een brug willen slaan tussen de in zichzelf gekeerde dictatoriaal geleide staat en de rest van de wereld’. Hoewel, ‘dicitatoriaal geleid’? Remco 1: “Het land wordt zwarter gemaakt dan het is.” Remco 2: “Je kunt er gewoon praten waarover je wilt.” Remco 1: “Het is lastig te zeggen of het een dictatuur is of niet. Als je heel veel gesprekken voert daar, dan zijn het heel gewone mensen.” Remco 2: “In het Westen gaan verhalen over kinderen die gras moeten eten, daar hebben wij nooit wat van gezien.” Remco 1: “Wie ben ik om te zeggen dat het verkeerd zal zijn?” Remco 2: “Alles wordt altijd verkeerd uitgelegd.”  

Remco en Remco vertaalden een boek van Kim-Jong-Il in het Nederlands, tooiden zich in Pyong-Yang met een speldje van de Grote Leider, organiseren reizen naar deze misschien wel meest kwaadaardige staat ter wereld en willen een Noord-Koreaans restaurant openen in Amsterdam. En nu dus de Dag van de Noord-Koreaanse film. Maar nee, ze zijn geen spreekbuis van Pyong-Yang.

Binnenkort in De Fabriek: de dag van de Derde-Rijksfilm. Anton 1: “Het is lastig om te zeggen of het een dictatuur is of niet.” Anton 2: ” “Wie ben ik om te zeggen dat het verkeerd zal zijn?” Anton 1: “Alles wordt altijd verkeerd uitgelegd.” 

Rob Stolk

19 feb

De Provobeweging is ooit in Zaandam ontstaan, heb ik wel eens op mijn blog geschreven. De reden: oprichter Rob Stolk kwam uit Zaandam en hij begon met enkele mede-actievoerders in Zaandam het blad Barst, de voorloper van de Provobladen die vanaf 1965 zouden verschijnen. Over Rob Stolk (1946-2001) is nu een tentoonstelling samengesteld, genaamd Two or three things I know about Provo. Hij ging gisteren van start in de Amsterdamse galerie W139, te vinden in de Warmoesstraat. Bijzonder is dat de expositie mede is gemaakt door Robs dochter Marieke.

Is het overigens niet zo dat Rob Stolk een plekje krijgt in de namengalerij van het nieuwe gemeentehuis? En wordt het niet eens tijd voor een expositie over deze baanbreker ergens in Zaandam?

Het huwelijk van Rob Stolk en zijn stadgenoot Sara Duys (6-10-1965) in Zaandam